De hemel — astronomie

Slangendrager: het sterrenbeeld dat geen dierenriemteken is

De Slangendrager (Ophiuchus) is een van de 88 sterrenbeelden die door de Internationale Astronomische Unie (IAU) zijn erkend, en de Zon trekt er elk jaar daadwerkelijk doorheen. Het is geen “13e dierenriemteken”, omdat de dierenriem uit de astrologische traditie bestaat uit 12 gelijke delen van 30° van de ecliptica, en niet uit de grenzen van sterrenbeelden. Astronomie en astrologische traditie beschrijven twee verschillende dingen, dus ze spreken elkaar niet tegen.

Het sterrenbeeld en zijn mythe

De Slangendrager, in het Latijn Ophiuchus (uitgesproken als “off-ee-YOO-kus”, de verlatiniseerde vorm van een Griekse naam die “slangendrager” betekent), is een groot sterrenbeeld dat over de hemelequator ligt. Vanaf het noordelijk halfrond zie je het het best op zomeravonden, in het zuidelijke deel van de hemel. Het is een van de 88 officiële sterrenbeelden van de Internationale Astronomische Unie (IAU). De figuur is een man die een slang vasthoudt. De slang is zelf een sterrenbeeld, de Slang (Serpens), dat in twee delen aan weerszijden van de Slangendrager ligt.

In de Griekse traditie wordt de figuur meestal verbonden met Asclepius, de legendarische heler, en daarom is de slang een symbool van de geneeskunde. Het sterrenbeeld werd al in de oudheid beschreven en staat tussen de 48 sterrenbeelden in de Almagest van Ptolemaeus. De helderste ster is Rasalhague (Alpha Ophiuchi). In het sterrenbeeld staan ook de Ster van Barnard, een van de dichtstbijzijnde sterren bij de Zon, en het restant van de supernova van 1604, bekend als de Supernova van Kepler.

Voor de volledige lijst, zie de 88 sterrenbeelden.

De Zon trekt door de Slangendrager

In de loop van een jaar lijkt de Zon langs de achtergrondsterren te reizen over een lijn die de ecliptica heet (de schijnbare jaarlijkse baan van de Zon, een weerspiegeling van de beweging van de Aarde om de Zon; zie de ecliptica). Met de officiële grenzen van de IAU kruist die lijn 13 sterrenbeelden: Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen, Slangendrager, Boogschutter, Steenbok, Waterman en Vissen.

De grenzen van de sterrenbeelden werden in de jaren 1920 door de IAU vastgesteld en in 1930 gepubliceerd. Ze volgen lijnen van hemelcoördinaten en verschillen sterk in grootte. Daardoor staat de Zon ongeveer van eind november tot half december in de Slangendrager, zo’n tweeënhalve week, terwijl ze maar ongeveer een week in de Schorpioen blijft. De exacte data schuiven elk jaar een beetje en hangen af van het gebruikte coördinatenepoche.

Waarom de astrologische traditie 12 tekens heeft

Een dierenriemteken in de astrologie is geen sterrenbeeld, maar een segment van de baan van de Zon. In de traditie wordt de ecliptica verdeeld in 12 gelijke delen van elk 30° (12 × 30° = 360°). Elk deel draagt de naam van een sterrenbeeld, maar het is een wiskundige indeling en niet de omtrek van een sterrenpatroon. Het schema heeft wortels in de Babylonische sterrenkunde en werd verder ontwikkeld in de Griekse en Romeinse wereld. Twaalf delen sluiten ook aan bij de ongeveer twaalf maanmaanden in een jaar.

In de traditie wordt de cirkel gemeten vanaf het punt van de maartequinox (de zogeheten tropische dierenriem), en niet vanaf bepaalde sterren. Daarom vallen tekens en sterrenbeelden met dezelfde naam tegenwoordig niet meer samen qua data. De oorzaak is precessie, de langzame tollende beweging van de aardas, die in ongeveer 26.000 jaar één omloop voltooit en de equinox geleidelijk ten opzichte van de sterren verschuift (zie precessie en tropische en siderische dierenriem).

Er is dus niets “weggelaten” uit de traditie: ze is nooit gebouwd op de grenzen van sterrenbeelden. De Slangendrager is simpelweg geen van de 12 delen, en dat maakt hem als onderdeel van de hemel niet minder echt.

Waar de koppen over een “nieuw dierenriemteken” vandaan komen

Van tijd tot tijd beweren koppen dat “NASA een 13e teken heeft toegevoegd” of dat “de dierenriem is veranderd”. Meestal komt dat door een misverstand: iemand wijst erop dat de Zon door de Slangendrager trekt, en dat wordt als nieuws gebracht. Maar de astronomie heeft de astrologie niet veranderd, en NASA bepaalt geen dierenriemtekens. Dat de Slangendrager langs de ecliptica ligt, is al sinds de oudheid bekend en maakt sinds 1930 deel uit van de officiële IAU-grenzen.

Een nauwkeuriger formulering: aan de hemel liggen 13 sterrenbeelden op de baan van de Zon, terwijl de traditionele dierenriem 12 gelijke delen heeft. Twee verschillende systemen, elk met een eigen vraag als uitgangspunt. Wil je de Slangendrager zelf zien, zoek hem dan op late zomeravonden tussen de Schorpioen en Hercules, ver van stadslicht.

Zie ook: sterrenbeelden van de dierenriem, bestaat er een 13e dierenriemteken en waarom de tekens niet samenvallen met de sterrenbeelden.

Posities in Astronativa zijn astronomisch exact. De duiding is bedoeld als inspiratie. · Woordenlijst · Voorwaarden · Privacy · Dank je wel