De hemel — astronomie

Venus: de avond- en morgenster

De heel heldere “ster” die je na zonsondergang of vóór zonsopgang ziet, is de planeet Venus. Ze straalt zo helder omdat haar dikke wolken een groot deel van het zonlicht terugkaatsen en omdat ze relatief dicht bij zowel de Zon als de Aarde komt. De avondster en de morgenster zijn gewoon dezelfde planeet, op verschillende momenten van de dag gezien.

Heb je weleens een opvallend helder licht laag aan de hemel gezien, kort na zonsondergang of vlak voor zonsopgang? Dan keek je waarschijnlijk naar Venus. Ze is de tweede planeet vanaf de Zon en na de Zon en de Maan meestal het helderste licht aan onze hemel. Dit vertelt de wetenschap over haar.

Waarom Venus zo helder is

Venus maakt zelf geen licht. Ze kaatst zonlicht terug, en drie dingen maken haar zo helder.

Ten eerste haar wolken. De planeet is gehuld in een dichte wolkenlaag met zwavelzuur, die ongeveer 70% van het zonlicht terugkaatst. De Aarde kaatst ongeveer 30% terug. Wetenschappers noemen dit reflectievermogen albedo.

Ten tweede draait ze dichter om de Zon dan wij, dus ze ontvangt veel meer zonlicht dan de Aarde.

Ten derde kan ze relatief dicht bij ons komen. Op haar best bereikt Venus een schijnbare magnitude van ongeveer −4,6. Op deze schaal betekent een lager getal een helderder object, dus Venus overtreft Sirius, de helderste ster aan de nachtelijke hemel, ruimschoots (Sirius).

Planeten schijnen bovendien vaak met een rustiger licht dan sterren, die fonkelen. Dat kan je helpen ze uit elkaar te houden.

Avondster en morgenster: één planeet

Venus draait binnen de baan van de Aarde, dus vanuit ons gezichtspunt verwijdert ze zich nooit ver van de Zon. Haar grootste hoekafstand tot de Zon, de grootste elongatie, is ongeveer 47°. Daarom zie je haar alleen in de schemering: laag in het westen na zonsondergang, of laag in het oosten vóór zonsopgang.

Als ze aan de avondhemel verschijnt, noemen mensen haar de avondster. Verschijnt ze voor zonsopgang, dan is ze de morgenster. Het is dezelfde wereld, die rond de Zon beweegt en van positie ten opzichte van ons verandert. De stand van Aarde, Venus en Zon herhaalt zich ongeveer elke 584 dagen. Oude culturen beschreven Venus op verschillende manieren, en in de Griekse traditie hadden haar twee verschijningen aparte namen voordat men begreep dat het om één object ging.

Wil je haar zelf vinden? Lees dan Hoe kijk je naar de sterrenhemel. Soms staat Venus vlak bij de Maan of andere planeten; zie Planetenparade voor zulke samenkomsten.

Een dikke atmosfeer en een op hol geslagen broeikaseffect

Venus is maar iets kleiner dan de Aarde, maar de omstandigheden zijn heel anders. Haar atmosfeer bestaat voor ongeveer 96% uit koolstofdioxide. De druk aan het oppervlak is ongeveer 90 keer zo hoog als op Aarde, vergelijkbaar met zo’n kilometer diep in onze oceanen.

Dit dichte koolstofdioxide veroorzaakt een krachtig broeikaseffect: zonlicht komt binnen, maar warmte kan er maar moeilijk uit. De temperatuur aan het oppervlak is ongeveer 465 °C, heet genoeg om lood te smelten. Venus is heter dan Mercurius (Mercurius), hoewel Mercurius dichter bij de Zon staat. Ze is de heetste planeet van het zonnestelsel.

Omdat zichtbaar licht niet door de wolken komt, is het oppervlak met radar onderzocht. De Magellan-sonde van NASA bracht in de jaren negentig het grootste deel zo in kaart, en Venus Express van ESA bestudeerde de atmosfeer en de wolken. Er worden nieuwe missies voorbereid, waaronder EnVision van ESA.

Venus draait achterstevoren

Venus draait heel langzaam om haar as, en in de tegenovergestelde richting van de meeste planeten. Gezien van boven het zonnestelsel draaien de meeste planeten linksom, terwijl Venus rechtsom draait. Eén volledige rotatie duurt ongeveer 243 aardse dagen, langer dan haar jaar van ongeveer 225 aardse dagen.

Als je de Zon door de wolken zou kunnen zien, zou hij dus in het westen opkomen en in het oosten ondergaan. Een volledige dag-nachtcyclus, van de ene zonsopgang tot de volgende, duurt ongeveer 117 aardse dagen. Waarom Venus zo draait, wordt nog besproken; wetenschappers houden rekening met meerdere mogelijke verklaringen.

Dit is niet hetzelfde als “retrograde beweging” aan onze hemel, een schijnbaar effect waarbij een planeet een tijdlang achteruit lijkt te bewegen ten opzichte van de sterren. Dat staat uitgelegd in Retrograde beweging, en de astrologische duiding vind je in Venus retrograde.

De fasen van Venus

Net als de Maan doorloopt Venus fasen, van een dunne sikkel tot een bijna volle schijf. Ze ontstaan doordat we meer of minder van haar verlichte kant zien, afhankelijk van waar Venus staat ten opzichte van de Zon en de Aarde. De maanfasen worden beschreven in Maanfasen.

Als Venus dicht bij ons staat, lijkt ze groot maar is ze een dunne sikkel. Staat ze aan de andere kant van de Zon, dan lijkt ze klein maar bijna vol. Je kunt dit zien met een kleine telescoop, of zelfs met een goede verrekijker (zie Verrekijker of telescoop).

In 1610 nam Galileo Galilei deze fasen waar door zijn telescoop. Ze passen niet bij een model waarin alles om de Aarde draait, en ze werden een belangrijk argument voor het beeld van een zonnestelsel met de Zon in het midden.

In de astrologische traditie wordt Venus verbonden met schoonheid, liefde en waarden. Dat is een culturele interpretatie, geen wetenschappelijke bewering. Meer lees je in Venus in de astrologie.

Posities in Astronativa zijn astronomisch exact. De duiding is bedoeld als inspiratie. · Woordenlijst · Voorwaarden · Privacy · Dank je wel