De hemel boven Bulgarije

Perperikon en de Zon: wat archeologen zeggen

Perperikon in de Oostelijke Rodopen is een heiligdom in de rotsen dat later een stad werd. Prof. Nikolay Ovcharov denkt dat de Zon er werd vereerd, maar dat is zijn hypothese. We vonden geen gepubliceerd, controleerbaar onderzoek naar de astronomische oriëntatie van de plek, dus we beweren er ook geen.

Waar Perperikon ligt

Perperikon is een archeologisch complex in de Oostelijke Rodopen, vlak bij Kardzhali. Volgens populaire berichten ligt het op ongeveer 470 meter boven zeeniveau en geldt het als een van de oudste megalitische monumenten. Prof. Nikolay Ovcharov begon begin jaren 2000 met grootschalige opgravingen. De meeste publieke informatie over de Zon bij Perperikon komt dus van zijn team. In dit artikel houden we de vondsten gescheiden van de interpretaties.

Wat er is gevonden

Tot de vondsten behoren in de rotsen uitgehouwen altaren. De eerste zijn uitgehouwen in de bronstijd, en een ervan is ongeveer 3 meter hoog. Er is ook een rond altaar van bijna 2 meter doorsnede. Ovcharov beschrijft verder andere vondsten: een bronzen beeldje van Apollo, votieftafeltjes met de Thracische ruiter en veel munten uit verschillende tijdperken.

De meest aangehaalde ontdekking is een rond gebouw uit de Romeinse tijd, beschreven in verslagen van de leider van de opgraving en nog niet wetenschappelijk gepubliceerd. Het bestaat uit twee concentrische cirkels: een binnenste van ongeveer 7,5 m doorsnede en een buitenste van bijna 15 m. In het midden zit een in de rots uitgehouwen put, gevuld met as, met een stenen kubus en een klein bekken waarin wierook werd gebrand. Volgens Ovcharov werd hier een “eeuwig vuur” onderhouden. Hij dateert het gebouw in de 3e–4e eeuw.

De interpretatie: een hypothese over een zonnetempel

Het verband met de Zon is de interpretatie van een archeoloog, geen gemeten feit. Ovcharov zegt zelf dat er nog geen definitieve conclusies zijn, maar hij gelooft dat het gebouw een tempel was, gewijd aan de zonnecultus. Andere interpretaties (bijvoorbeeld cultische of funeraire architectuur) worden niet uitgesloten. Er is geen zonne-oriëntatie gemeten. Hij koppelt het gebouw aan de Romeinse tijd. Volgens hem voerde keizer Aurelianus in de tweede helft van de 3e eeuw de cultus van de Onoverwonnen Zon (in het Latijn Sol Invictus) in over het hele Romeinse Rijk.

Ovcharov ziet ook een oudere continuïteit. Hij wijst op een verband met de oude tempel van de Thracische Ruiter, ongeveer 200 meter verderop, die eveneens een rond gebouw is met een altaar in het midden, maar veel ouder.

Voor de vroegste tijden bestaat er een nog gewaagdere hypothese. Ovcharov speculeert dat de vroegste activiteit draaide om een heiligdom op een “hoge plaats” voor de zonnecultus, en noemt als bewijs afbeeldingen op keramiek uit het Chalcolithicum (Kopertijd). Dit is de hypothese van één onderzoeker. We presenteren haar hier niet als vaststaand.

De discussie over Dionysos

Ovcharov verbindt de plek ook met Dionysos. Volgens hem is Perperikon het heiligdom van Dionysos van de Thracische stam van de Satren. Sommige specialisten aanvaarden deze identificatie niet. Dionysos en de Zon bij Perperikon zijn dus beide vragen waarover specialisten het nog oneens zijn.

En de oriëntatie op de Zon?

Dit is de interessantste vraag voor wie naar de hemel kijkt, en het eerlijke antwoord is kort. In de bronnen die we hebben nagekeken is geen astronomische meting gepubliceerd. We vonden geen analyse die laat zien dat het heiligdom of een altaar is uitgelijnd op zonsopgang of zonsondergang bij een zonnewende of equinox. Dus beweren we zo’n uitlijning niet. Sommige populaire teksten vermelden dat je vanaf de heuvel de zonsopgang kunt zien. Dat beschrijft een uitzicht, geen bewijs van opzettelijke uitlijning.

Om controleerbaar te zijn, zou een bewering over uitlijning meerdere dingen nodig hebben:

• een gemeten azimut (kompasrichting langs de horizon) van een specifiek bouwwerk;
• gegevens over het horizonprofiel;
• een datering van het bouwwerk;
• een publicatie die een andere onderzoeker kan nalopen.

De astronomie biedt wel een kader voor zulke controles. Het punt waar de Zon opkomt, verschuift in de loop van het jaar langs de horizon, tussen twee uitersten bij de zonnewendes. Bij de equinox komt de Zon ongeveer in het oosten op. Daarom vergelijken onderzoekers van oude plekken de richtingen van gebouwen met deze punten. Zonder meting voor Perperikon blijft dit echter een methode, geen resultaat.

Hoe je dit alles kunt lezen

De Zon is in veel oude culturen een belangrijk symbool geweest. Voor Perperikon is het volgende controleerbaar: de rotsaltaren, de ronde gebouwen en de vondsten uit verschillende tijdperken. De interpretaties van de cultus zijn hypothesen, en elk heeft een auteur. Als een kop zegt dat archeologen een zonnekalender of een exacte uitlijning “bewezen” hebben, zoek dan naar de publicatie erachter. Is die er niet, dan is “nog niet bekend” het eerlijkste antwoord, en dat is geen zwakte van de wetenschap.

Als je Perperikon bezoekt, kijk dan hoe het licht ’s ochtends en in de schemering op de rotsen valt. Je zult zien waarom de plek inspireert, zonder dat je bewijs nodig hebt. Wil je een waarneming plannen, zorg dan eerst dat de windrichtingen duidelijk zijn en lees hoe je naar de hemel kijkt.

Posities in Astronativa zijn astronomisch exact. De duiding is bedoeld als inspiratie. · Woordenlijst · Voorwaarden · Privacy · Dank je wel